مهارت شاد زیستن | دکتر پرویز مظاهری، روانپزشک

سلامتی و سلامت روان

سلامتی عبارت است از حالت رفاه و آسایش کامل جسمانی، روانی و اجتماعی، و نه فقط فقدان بیماری.

انسان سالم کسی است که از نظر جسمی سالم، از نظر فکری بی‌عیب، از نظر روحی شاد، از نظر اجتماعی فعال، از جنبهٔ سیاسی آگاه، از نظر اقتصادی مولد و از نظر فرهنگی مسئول باشد.

سلامت روان عبارت است از سازش فرد با جهان اطرافش، به‌طوری که باعث شادی و برداشت مفید و مؤثر او شود. فردی از نظر روانی سالم است که بین رفتارهایش و کنترل او در مواجهه با مشکلات اجتماعی تعادل وجود داشته باشد.

شاد بودن یعنی نبودِ غم و ناراحتی، احساس رضایت درونی، احساس لذت از فعالیت‌های روزمره، توانایی ابراز وجود و گشاده‌رویی.

شخصیت، هوش و خودباوری

شخصیت عبارت است از خصوصیات رفتاری و کیفیت سازگاری فرد که موجب تمایز انسان‌ها از یکدیگر می‌شود. هوش یکی از توانایی‌های بشر برای سازگاری با محیط اطراف است.

برخورداری از اعتماد به نفس، زمینهٔ بروز خلاقیت‌ها و ظرفیت‌های درونی افراد را فراهم می‌آورد؛ و اعتماد به نفس پدیده‌ای اکتسابی است، نه ذاتی. خودباوری یعنی شناخت کافی از توانایی‌های فردی و همچنین توانایی ابراز وجود.

روان، سرچشمهٔ زندگی ما

مجموعهٔ افکار و رفتارهایی که در زندگی روزمره به آن‌ها عمل می‌کنیم، از روان ما سرچشمه می‌گیرد. تمامی تصمیم‌گیری‌ها، واکنش‌ها، برخوردها، شادی‌ها و غم‌ها، لذت بردن یا نبردن از زندگی، و آینده‌ای که در پیش رو داریم — چه توأم با موفقیت و شادکامی باشد و چه نباشد — و به‌طور کلی تمام زندگی ما، با روان ما در ارتباط است.

بدیهی است هرگونه اختلال در روان آدمی نه‌تنها او را از داشتن زندگی آسوده و راحت محروم می‌سازد، بلکه می‌تواند اطرافیانش را نیز آزار دهد و باعث سلب آسایش و خراب شدن زندگی آنان شود.

ثابت شده است که روان و جسم از یکدیگر جدا نیستند؛ جسم نیز با تأثیرپذیری از روان، دستخوش اختلالات و بیماری‌های گوناگون می‌شود و بسیاری از بیماری‌های جسمی ریشهٔ روانی دارند.

نگاهی به شادی

انسان‌های کارآمد به دنبال مشکلات نمی‌گردند، اما اگر با آن‌ها مواجه شوند، از خود می‌پرسند چطور می‌توانم بهتر از شرایط فعلی باشم؛ اما افراد بازنده تمام علائم هشداردهنده را نادیده می‌گیرند.
ما موفقیت‌هایمان را جشن می‌گیریم، اما چیز زیادی از آن‌ها نمی‌آموزیم؛ در حالی که شکست‌ها، در عین دردناک بودن، آموزنده‌اند. ما بزرگ‌ترین درس‌ها را در زمان سختی‌ها می‌آموزیم.
انسان‌های خوشبخت و شاد نه‌تنها تغییر را می‌پذیرند، بلکه آن را به فال نیک می‌گیرند.
زندگی بازتاب کامل اعتقادات انسان است. هنگامی که عمیق‌ترین باورهای خود را دربارهٔ زندگی تغییر دهیم، به نتایج جالبی می‌رسیم و شادی و لذت را حس خواهیم کرد.
افرادی که در انتظار پاسخ محبت‌هایشان هستند، یا به ستایش شدن علاقه دارند، یا از دیگران توقع زیادی دارند، هیچ‌گاه شاد نخواهند بود.
برای به دست آوردن بیشترِ هر چیز، باید یاد بگیریم بخشی از آن را ببخشیم؛ این در مورد شادی هم صدق می‌کند. سعادت و خوشبختی، جریان مداوم بخشیدن و به دست آوردن است و بهترین روش بخشیدن، بخشش بدون چشم‌داشت است.
وقتی می‌خواهیم کسی را دوست داشته باشیم، باید بسیار صبور و شکیبا باشیم؛ و زمانی که تصمیم می‌گیریم از کسی برنجیم، بر اشتباهاتش دقیق می‌شویم.
وقتی در محیط کار تنها نیمی از توان خود را به کار می‌گیریم، در حقیقت شور و اشتیاق و اعتماد به نفس خود را می‌بازیم. لذت بردن از کار، ارادی و انتخابی است.
انسان فقط یک بار زندگی می‌کند؛ پس باید بگذارد همسرش کارهایی را که دوست دارد انجام دهد (دست‌کم در اوقات فراغت).
زندگی تنها زمانی به بار می‌نشیند که مسئولیت کامل تصمیمات خود را بپذیریم. مهم‌ترین تصمیمات زندگی هر فرد، انتخاب شغل و انتخاب همسر است.
استعداد الزاماً به مفهوم خلق یک شاهکار هنری نیست؛ توجه نشان دادن به دیگران، آموختن، مدیریت، حل مشکلات و تربیت فرزند نیز نوعی استعداد است.
هیچ‌گاه نباید استعداد خود را با دیگران مقایسه کنیم. احساس رضایت از خود، از تکامل استعدادهای خدادادی به دست می‌آید، نه از حسرت خوردن به استعدادهای دیگران.
انرژی و اشتیاق لازم برای هر کار، زمانی به دست می‌آید که آن را آغاز کرده باشیم. در حقیقت، انرژی نتیجهٔ درگیر شدن ما در کار است؛ یعنی پس از آغاز کردن هر کار، انگیزه ایجاد می‌شود.
همهٔ ما در زندگی با ناملایماتی روبه‌رو می‌شویم، مورد انتقاد قرار می‌گیریم و طرد می‌شویم. اگر این‌ها را به‌عنوان بخشی از فرایند زندگی بپذیریم، غمگین نخواهیم شد.
شادترین لحظات زندگی هر فرد، لحظات یاری رساندن به همنوع است؛ و بدترین احساس تنهایی زمانی به انسان دست می‌دهد که هدف اصلی او در زندگی، رسیدن به امنیت فردی باشد.
همهٔ کسانی که زندگی سرشار از آرامشی دارند، خود را ملزم به حفظ یک توازن همیشگی کرده‌اند (از طریق دعا و نیایش، یا استفاده از روش‌های آسودگی ذهنی).
بدون تردید، بسیاری از ما در پشت چهره‌های شاد و بذله‌گو غرق وحشتیم؛ می‌ترسیم زیبایی، پول یا شغل خود را از دست بدهیم، و از پیر شدن و تنها ماندن می‌ترسیم.
باید همیشه از خداوند بخواهیم که ما را تغییر دهد و اندیشه‌هایمان را دگرگون گرداند، زیرا شرایط بیرونی زمانی تغییر می‌کند که اندیشه‌های ما در قبال آن‌ها تغییر کرده باشد.

ویژگی‌های افراد شاد

در زمان حال زندگی می‌کنند و واقع‌بین هستند.
رضایت خاطر و نگرانی‌های منطقی دارند.
انعطاف‌پذیرند و می‌توانند رفتارشان را طبق انتظارات جامعه تغییر دهند.
به خود و دیگران احترام می‌گذارند.
رفتارهای جامعه‌پسند دارند (متناسب با هوش، سن و توانایی‌های جسمی و روانی).
از زندگی لذت می‌برند.
قادر به کنترل اضطراب، خشم، ترس، غم و شادی خود هستند.
شرایط بحرانی و استرس‌زای زندگی را تحمل می‌کنند.
مسئولیت‌پذیرند.
برای کار و تفریح برنامه‌ریزی منظم دارند.
محبت‌هایشان بدون قید و شرط است.
به جهان اطراف خود با واقع‌بینی می‌نگرند و همهٔ افراد و موقعیت‌ها را مطلقاً خوب یا بد نمی‌بینند.
دیگران از دست و زبان و رفتارشان در امان هستند.
صبح به‌راحتی از خواب بیدار می‌شوند.
در طول روز، خود و زمان را فراموش می‌کنند.
هیچ‌گاه دل‌مشغول نتیجهٔ فعالیت‌هایشان نیستند.
اغلب خنده‌رو هستند و شمرده صحبت می‌کنند.
ارتباط بین‌فردی خوبی دارند.
از برچسب زدن و غیبت کردن پرهیز می‌کنند.
از اطرافیانشان توقعی ندارند.